امناء الرحمن (بخش دوم)

طبق تعاليم دين مبين اسلام، مؤمنان و مسلمانان، در هر شرايطي ملزم به رعايت سه امر هستند:
يكي مسأله «عهد» است.
وَ أَوفوا بالعهد إنَّ العهدَ كان مَسئولاً
هر مسلماني هنگامي كه قرارداد يا پيماني را با كسي امضا مي‌كند، موظف است بدان عهد و پيمان پايبند باشد.
تفاوتي نمي‌كند كه آن شخص انسان خوبي باشد يا بد، مؤمن باشد يا كافر، خودي باشد يا بيگانه، مسلمان موظف به حفظ پيمان است. حتي اگر پيماني بين مسلمان و مشرك امضا شد، آن پيمان اعتبار دارد و هر موحدي از جانب خداوند مكلف به رعايت آن عهد و پيمان است. متاسفانه امروزه در جامعه مسلمانان به بسياري از قول و قرارها توجه نمي‌شود. درحالي كه اين امر جزء فرايض مؤكد است.
مسأله دوم رعايت «حرمت والدين» است و در اين امر اينكه والدين چگونه يا داراي چه آييني هستند اهميتي ندارد. خداي تعالي، كه انسان را آفريده و او را از بستر وجودي پدر و مادر خلق كرده است، انسان موحد، مسلمان و مؤمن را مكلف كرده است كه حريم پدر و مادر را حتي اگر كافر باشند حفظ كند. احسان به والدين، چه مؤمن و چه غير مؤمن، چه صالح و چه غير صالح واجب است.
مسأله سوم رعايت «امانت» است. انسان از هر كه امانتي بگيرد، نگهداري و اداي امانت به صاحبش بر او واجب است. اين مسأله و رعايت نكات سه گانه فوق جزء منشور جهاني اديان الهي است و آحاد مكلفان در همه شرايط ملزم به رعايت آن هستند.
تكليف انسان‌هاي عادي امانت داري در حد وسع و توان است. ممكن است انسان با اينكه رعايت حفظ امانت را كرده است، از روي غفلت يا فراموشي، نتواند چيزي را كه در دست او امانت است، نگه دارد. چنين احتمالي درباره انسان‌هاي عادي وجود دارد. لذا انسان‌هاي عادي امين مطلق نيستند. در حد توانايي خود امين هستند و بيش از آن نيز از آنان انتظار نمي‌رود. اما اماماني كه با اين زيارت مورد خطاب هستند و زيارت جامعه در محضرشان خوانده مي‌شود، امناء علي الاطلاقند. يعني امكان ندارد امانتي به دست آنها داده شود و آن امانت حفاظت نشود، حدود و مرزهاي امانتداري درباره آن رعايت نشود و به دست اهلش نرسد.
اما چرا به ائمه(ع) «امناء الرحيم»، «امناء الرئوف»، «امناء القدير» و امثال آن گفته نمي‌شود؟ خصوصيت تعبير «امناء الرحمن» چيست؟
رحمت خداوند گسترده است و تمام موجودات به رحمت رحمانيه خدا وابسته‌اند. در فراز «معدن الرحمة» گفته شد كه زمينه رحمت نياز موجودي به موجود ديگر است. برانگيخته شدن عواطف انسان با ديدن موجود نيازمندي كه نياز شديدي دارد، او را بر آن مي‌دارد كه با استفاده از امكانات خود، آن نيازمند را از بيچارگي، ناداري و فلاكت نجات دهد. در چنين حالي گفته مي‌شود انسان ترحم كرده است. خداوند متعال دلسوزي ندارد. اما آنچه نتيجه رحم كردن در بندگان است، يعني توجه كردن به يك انسان يا عنصر محتاج و رسيدگي كردن به او در مورد خداوند صدق مي‌كند. تمام موجودات با همه وجود، فقير و در برابر عنايات حق بيچاره و بينوايند. اين امر به دليل آن است كه همه كائنات از روي رحم خدا آفريده شده‌اند و ادامه وجود مي‌دهند. خداوند نيز نياز همه موجودات را در همه آنات برآورده مي‌كند. در جنبه رحمانيت، هر موجودي مادامي كه زنده است، حق حيات دارد و آنچه لازمه حيات اوست بايد به او برسد و امناء رحمان بودن ائمه(ع)، يعني آنچه در عالم امكان وجود دارد، به دست اين بزرگواران سپرده شده است و با دست امانت دار آنان در ميان مخلوقات الهي تقسيم مي‌شود. هدايت و ادامه وجود تمام موجودات به دست مبارك حضرات معصومين و ائمه اطهار(ع) است. در نتيجه اين بزرگواران حتي در نگهداري زندگي افراد كافر و منافق، امانت داري مي‌كنند. اين‌گونه نيست كه به اين بهانه كه چون آنها مسلمان نيستند پس آنچه از روزي آنها كه در دست ايشان است، به آنان ندهند، و كم بگذارند. اگر علي(ع) را عهد دار اداره عالم كردند، اين گونه نيست كه چون انسان كافر، منافق يا معاند با اميرالمؤمنين يا ائمه معصومين(ع) عناد دارد، رعايت امانت را نكند. سهم او را در زندگي كم بگذارد، حقوق او را ندهد و جلوي استفاده او از امكانات عمومي را بگيرد. ائمه(ع) مظهر رحمانيت پروردگار رحمان هستند و رعايت حقوق آحاد مردم، حتي كفار و منافقين را خواهند كرد.
در عمل نيز، چه در دوره حكومتشان و چه در زماني كه حكومت نداشتند ولي امكاناتي داشتند، همين گونه بودند. آن حضرت در دوران حكومت خود حتي حقوق كساني را كه با او بيعت نكردند از بيت المال قطع نكرد، ائمه(ع) هر يك در زمان خود به آحاد جامعه خود توجه مي‌كردند و حقوق همه حتي ذمّي‌ها را پرداخت مي‌كردند. حضرت امير(ع) به پيرمردي برخوردند و مشاهده نمودند كه آن مرد پير شده و گدايي مي‌كند. ناراحت شدند و فرمودند: براي يك جامعه زشت است كه تا زماني كه كسي جوان است و نيرو دارد، براي جامعه كار كند و وقتي از كار افتاد، جامعه به وضع او رسيدگي نكند و او مجبور به گدايي شود. عرض كردند: مولا، اين مرد مسيحي است. اگر مسلمان بود به او مي‌رسيديم. حضرت فرمودند: فرقي نمي‌كند. اين جامعه، جامعه اسلامي و اين نظام، نظام اسلامي است. يكايك مؤمنيني كه اين نظام را تأسيس كرده‌اند، در مورد از كارافتاده‌ها هر چند مسيحي باشند وظيفه دارند. انسان مسيحي نيز از جانب خداوند روزي دارد. تا خداوند جان كسي را نگرفته است، به اين معناست كه او حق زندگي دارد. وگرنه خداوند اين حق را از او سلب مي‌كرد. و تا موجودي در اين عالم خود و موجوديت خود را اعلام كرده است، تمام موجودات ديگر مكلفند در حفاظت و رفع نيازهاي او دست اندر كار و كوشا باشند.
براي حضرات معصومين كه واسطه بين خدا و خلق هستند و روزي به دست آن‌ها تقسيم مي‌شود، تفاوتي ندارد چه كسي نياز به اين روزي دارد. هر كه طالب علم باشد، حتي اگر كافر، معاند و يا منافق باشد، اگر ظرفيت دارد احساس عطش و نياز به علم مي‌كند، بايد علم به او برسد. اين‌گونه نيست كه در عالم خلقت، دست آفرينش و كارگزاران نظام خلقت، كسي را كه سر و سرّ و رابطه‌اي با خدا ندارد، اما عطش علم دارد، از علم دور بدارد. همان گونه كه اگر موجودي تشنه شود و نياز به آب پيدا كند، احدي حق ندارد جلوي آب را بگيرد. آب متعلق به همه است اگر كسي آب را استخراج كرده و حقي نسبت به آب پيدا كرده است، حق ممانعت ديگران در استفاده آب را ندارد. به همين شكل امكانات عمومي نيز متعلق به همه است. هر دستي كه در نگهداري امكانات عمومي، عهده‌دار امانت داري است، بايد امانت را رعايت كند. هيچ كس حق ندارد امكانات عمومي، آب، هوا و محيط را آلوده كند. چرا كه موجودات، همه نياز به اين امكانات دارند و دستي كه امانت دار خدا، خليفه خدا و واسطه بين خدا و مردم است، امانت را نسبت به تمام مخلوقات خداوند رعايت مي‌كند.